گذشته، مفهوم واضحی دارد. لحظه ای که دیگر نیست. لحظه ای که دیگر تکرار نمی شود. آنچه در گذشته اتفاق افتاده می شود تاریخ. تاریخ اما چیز غریبی است. اگر فراموش شود، گویی لحظه گذشته هرگز نبوده، انگار آدمی در آن لحظه هرگز نزیسته. آنچه در تاریخ اتفاق میفتد، سند بودن آدم هایی است که در آن لحظه زنده بوده اند، نفس می کشیده اند، فکر می کرده اند، احساس می کرده اند. از تاریخ اما باید بشود گذشت. تاریخ راه را نشان می دهد، راهی که در لحظه باید پیمود برای رسیدن به مقصدی که آینده است. تاریخ آینده نیست، دیروز است. نمی شود در دیروز ماند و به امروز نرسید، نباید. اگر چه درس دیروز را می شود به خاطر داشت، فراموش نکرد. آنچه تاریخ را غریب می کند گذشتن از چیزی است که نباید فراموش شود. بگذریم که گذشتن و فراموش کردن هم خود قصه دیگری است. نمی شود اسیر تاریخ شد. بنده گذشته ماند و راه را فراموش کرد. از طرفی مگر می شود فراموش نکرد و اسیر نماند؟
